Zoals het klokje thuis tikt…
De gebouwen in het Het Openluchtmuseum Hoogeland zijn allemaal volledig ingericht naar de oorspronkelijke situatie en objecten als klokken mogen bij een interieur natuurlijk niet ontbreken. In het Vrouw Fransensgasthuis, van origine afkomstig uit de stad Groningen, is een van de bijzondere klokken uit de collectie van het museum te vinden. Het betreft een zogenaamde Friese stoelklok uit de 18e eeuw.
Een klok op een ‘stoel’
In de 18e eeuw werd in Friesland (en later ook in Groningen) een type klok vervaardigd dat bekend staat als de stoelklok. Deze klok heeft z’n naam gekregen doordat de klok op een stoel is geplaatst. Uiteraard gaat het dan in dit geval niet om een zitmeubel, maar om de houten onderkant waarop het frame van de klok is geplaatst. Op de foto is dat goed te zien.
Dagelijks ritueel
Het uurwerk loopt dankzij een enkel gewicht dat doorgaans dagelijks opgetrokken moet worden zodat de klok opgewonden wordt. Het kleine gewichtje is overigens geen decoratief element, maar bedoeld om de wekker mee te bedienen.
Decoratie als pronkstuk
Wat de stoelklokken verder bijzonder maakt, is dat ze zo rijk gedecoreerd zijn. Het ijzerwerk is zeer kunstig uitgevoerd en ook de wijzerplaat is fraai beschilderd. Een sieraad dus voor de woonkamer dat ook als gebruiksvoorwerp een zeer belangrijke plek inneemt. Vanaf de 19e eeuw is dit type klok vaak vervangen door de Friese (en ook de Groningse) staartklok. Deze klokken zijn wat groter, maar zijn op het gebied van werkwijze en decoratie een doorontwikkeling van de stoelklok.
